หัวใจหยุดเต้นฉับพลัน คืออะไร

ภาวะหัวใจหยุดเต้นฉับพลัน (Sudden Cardiac Arrest หรือ SCA) คือการที่หัวใจหยุดทำงานอย่างกะทันหันโดยไม่มีสัญญาณเตือนล่วงหน้า ต่างจากอาการหัวใจวาย (Heart Attack) ที่เกิดจากการอุดตันของหลอดเลือด SCA เกิดจากความผิดปกติทางไฟฟ้าในหัวใจ ทำให้กล้ามเนื้อหัวใจสั่นพลิ้วแบบไม่มีจังหวะ (Ventricular Fibrillation) จนไม่สามารถสูบฉีดเลือดได้อีกต่อไป

เมื่อเลือดหยุดไหลเวียน สมองจะเริ่มขาดออกซิเจนภายใน 4–6 นาที และหากไม่ได้รับการช่วยเหลือ ความเสียหายถาวรหรือการเสียชีวิตจะเกิดขึ้นภายใน 10 นาที

ใครมีความเสี่ยง

แม้ SCA จะพบบ่อยในผู้ที่มีโรคหัวใจอยู่แล้ว แต่กลับเกิดขึ้นกับคนทุกวัยได้ รวมถึงผู้ที่ไม่เคยมีประวัติโรคหัวใจมาก่อน ปัจจัยเสี่ยงที่พบบ่อย ได้แก่:

• โรคหลอดเลือดหัวใจตีบ
• ภาวะหัวใจโต หรือกล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ
• ความดันโลหิตสูงและระดับคอเลสเตอรอลสูง
• การออกกำลังกายหักโหมในกลุ่มนักกีฬา
• ความเครียดสูง หรือการนอนหลับพักผ่อนไม่เพียงพอ
• กรรมพันธุ์และประวัติครอบครัว

สัญญาณเตือนที่ต้องจำ

SCA มักเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและเฉียบพลัน แต่บางครั้งมีสัญญาณนำก่อน เช่น:

• เจ็บหน้าอก แน่น หายใจไม่ออก
• ใจสั่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ
• วิงเวียนศีรษะหรือเป็นลมฉับพลัน
• หมดสติโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน

เมื่อพบผู้ที่หมดสติและไม่ตอบสนอง ไม่หายใจ หรือหายใจผิดปกติ (หายใจเฮือก) ให้ถือว่าเป็นภาวะฉุกเฉินและลงมือช่วยเหลือทันที

AED คืออะไร และทำงานอย่างไร

เครื่อง AED (Automated External Defibrillator) หรือเครื่องกระตุกหัวใจไฟฟ้าอัตโนมัติ คืออุปกรณ์ที่ออกแบบมาเพื่อให้บุคคลทั่วไปสามารถใช้งานได้โดยไม่ต้องเป็นแพทย์ AED จะวิเคราะห์จังหวะการเต้นของหัวใจโดยอัตโนมัติ และส่งกระแสไฟฟ้าปริมาณที่แม่นยำเข้าสู่หัวใจเพื่อรีเซ็ตสัญญาณไฟฟ้าและฟื้นฟูจังหวะการเต้นให้กลับมาเป็นปกติ

เครื่องจะ "พูด" แนะนำขั้นตอนการใช้งานตลอดกระบวนการ ทำให้แม้ไม่มีความรู้ทางการแพทย์ก็สามารถใช้ได้อย่างถูกต้อง

AED ช่วยได้อย่างไรบ้าง

1. เพิ่มโอกาสรอดชีวิตอย่างมีนัยสำคัญ

ทุกนาทีที่ผ่านไปโดยไม่ได้รับการช่วยเหลือ โอกาสรอดชีวิตจะลดลงประมาณ 10% การใช้ AED ร่วมกับการทำ CPR ภายใน 3–5 นาทีแรก สามารถเพิ่มอัตราการรอดชีวิตได้สูงถึง 50–70%

2. วิเคราะห์หัวใจก่อนช็อตไฟฟ้า

AED จะไม่ส่งกระแสไฟฟ้าโดยไม่จำเป็น ระบบจะตรวจจังหวะหัวใจก่อน และจะกระตุ้นเฉพาะเมื่อตรวจพบภาวะที่ต้องการช็อตไฟฟ้า เช่น Ventricular Fibrillation หรือ Ventricular Tachycardia เท่านั้น จึงมีความปลอดภัยสูง

3. ใช้งานได้ง่าย แม้ไม่มีพื้นฐานทางการแพทย์

เครื่อง AED สมัยใหม่มีระบบเสียงแนะนำทีละขั้นตอน บางรุ่นมีหน้าจอแสดงภาพประกอบ ผู้ใช้เพียงแค่เปิดเครื่อง วางแผ่นนำไฟฟ้าตามตำแหน่งที่ระบุ และกดปุ่มช็อตไฟฟ้าเมื่อเครื่องสั่ง

4. ทำงานคู่กับ CPR ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

AED และ CPR เสริมซึ่งกันและกัน โดย CPR ช่วยรักษาการไหลเวียนของเลือดและออกซิเจนไปยังสมองชั่วคราว ขณะที่ AED ทำหน้าที่รีเซ็ตจังหวะไฟฟ้าของหัวใจ การทำทั้งสองอย่างร่วมกันให้ผลลัพธ์ที่ดีกว่าการใช้อย่างใดอย่างหนึ่งเพียงลำพัง

ขั้นตอนการใช้ AED อย่างถูกต้อง

ก่อนอื่นเลย: โทร 1669 ทันทีที่พบผู้หมดสติ

1. เปิดเครื่อง AED — กดปุ่มหรือเปิดฝา เครื่องจะเริ่มพูดแนะนำทันที
2. ติดแผ่นนำไฟฟ้า — แผ่นหนึ่งวางใต้กระดูกไหปลาร้าขวา อีกแผ่นวางด้านซ้ายของทรวงอกใต้รักแร้ตามรูปที่ระบุบนแผ่น
3. ให้เครื่องวิเคราะห์ — ห้ามสัมผัสผู้ป่วยขณะเครื่องกำลังวิเคราะห์จังหวะหัวใจ
4. กดปุ่มช็อตไฟฟ้า — เมื่อเครื่องแจ้งว่าจำเป็น ตรวจสอบว่าไม่มีใครสัมผัสผู้ป่วย แล้วกดปุ่ม
5. ทำ CPR ต่อ — หลังช็อตไฟฟ้า ให้ทำ CPR ต่อทันทีจนกว่าเครื่องจะวิเคราะห์รอบถัดไป หรือทีมแพทย์มาถึง

AED อยู่ที่ไหนบ้าง

ในปัจจุบัน AED ถูกติดตั้งในสถานที่สาธารณะมากขึ้นเรื่อย ๆ ได้แก่:

• สนามบินและสถานีขนส่ง
• ห้างสรรพสินค้าและศูนย์การค้า
• โรงพยาบาลและคลินิก
• โรงเรียนและมหาวิทยาลัย
• สถานที่ออกกำลังกายและสนามกีฬา
• อาคารสำนักงานขนาดใหญ่

สังเกตสัญลักษณ์หัวใจพร้อมสายฟ้าสีเขียวหรือสีแดงตามจุดต่าง ๆ ในอาคาร

สรุป: ทุกวินาทีมีค่า

ภาวะหัวใจหยุดเต้นฉับพลันไม่เลือกเวลาหรือสถานที่ ความรู้เรื่อง AED และ CPR เบื้องต้นอาจหมายถึงชีวิตของคนที่คุณรัก หรือแม้แต่คนแปลกหน้าที่อยู่ตรงหน้าคุณ